بازخوانی میراث استعمار در سلامت روان؛ دیده بانی از کنفرانس بینالمللی تحقیقات مددکاری اجتماعی ۲۰۲۶
پایگاه خبری مددکار نیوز: در حالی که جهان در سال ۲۰۲۶ با چالشهای نوپدید اجتماعی دستوپنجه نرم میکند، شهر میزبانی کنفرانس بینالمللی تحقیقات مددکاری اجتماعی (ECSWR 2026)، شاهد گردهمایی بزرگترین صاحبنظران این حوزه برای واکاوی یکی از عمیقترین ریشههای رنج بشری است.
این نشست که در روزهای اخیر جریان دارد، کانون توجه خود را بر موضوع «اثرات دیرپای استعمار بر سلامت روان و رفاه اجتماعی» معطوف کرده است؛ موضوعی که نشاندهنده چرخش پارادایمیک حرفه مددکاری به سمت عدالت تاریخی و بازاندیشی در مبانی دانش کلاسیک است.
استعمارزدایی از دانش؛ فراتر از یک شعار آکادمیک
یکی از محورهای اصلی که در پنلهای تخصصی دو روز گذشته مورد بحث قرار گرفت، ضرورت «استعمارزدایی از دانش مددکاری اجتماعی» بود.
محققان برجسته شرکتکننده در این کنفرانس معتقدند که بسیاری از تئوریهای فعلی مددکاری اجتماعی، محصول نگاه غربمحور قرن بیستم هستند که لزوماً با واقعیتهای زیستی جوامع بومی و کشورهای جنوب جهانی همخوانی ندارند.
نقد ساختارها: سخنرانان تأکید کردند که دانش مددکاری باید از «ابزار کنترل اجتماعی» به «ابزار آزادیبخش» تغییر ماهیت دهد.
بومیسازی مدلها: فراخوان برای جایگزینی مدلهای درمانی وارداتی با رویکردهای مبتنی بر فرهنگ و سنتهای محلی، از مهمترین مطالبات علمی مطرح شده در این نشست بود.
تروماهای نسلی؛ زخمی که همچنان باز است
در بخش دیگری از این کنفرانس، نتایج پژوهشهای جدیدی ارائه شد که نشان میدهند تروماهای ناشی از دوران استعمار، تنها به نسلهای گذشته محدود نمیشود، بلکه از طریق «اپیژنتیک» و «جامعهپذیری ثانویه» به نسلهای کنونی منتقل شده است.
دکتر «ماریا سانتوس»، پژوهشگر ارشد حوزه تروما در این نشست اظهار داشت: «ما نمیتوانیم سلامت روان را بدون در نظر گرفتن بستر تاریخی بررسی کنیم. فقر، اعتیاد و گسستهای خانوادگی در بسیاری از جوامع، نه یک انتخاب فردی، بلکه پیامد مستقیم ساختارهای نابرابری است که دههها پیش بنا شدهاند.»
مراقبتهای حساس به فرهنگ (Culturally Responsive Care)
راهکار عملیاتی که در این کنفرانس بر آن اجماع شد، توسعه و ترویج «مراقبتهای حساس به فرهنگ» است. این رویکرد مددکاران را ملزم میکند که:
تواضع فرهنگی را جایگزین صلاحیت فرهنگی صرف کنند.
به جای تمرکز صرف بر فرد، بر تابآوری جمعی و پیوندهای خانوادگی در فرهنگهای غیرغربی تأکید ورزند.
زبان و نظام ارزشی مراجع را به رسمیت شناخته و آن را در فرآیند مداخله ادغام کنند.
تحلیل نهایی: افقهای نو برای مددکاری اجتماعی ایران
برگزاری این کنفرانس برای جامعه مددکاری اجتماعی ایران نیز پیامهای مهمی به همراه دارد. با توجه به غنای فرهنگی و پیشینه تاریخی کشور، حرکت به سمت مددکاری اجتماعی بومی و استفاده از ظرفیتهای محلی برای حل آسیبهای اجتماعی، همسو با جریان جهانی است که در این کنفرانس مشاهده شد.
پایگاه خبری مددکار نیوز در روزهای آتی، جزئیات بیشتری از مقالات ارائه شده و بیانیه پایانی این کنفرانس را برای جامعه حرفهای کشور منتشر خواهد کرد.
گزارش از: هیئت تحریریه مددکار نیوز مه ۲۰۲۶ / اردیبهشت ۱۴۰۵
